“Người lái đò Sông Đà” (Nguyễn Tuân)

I. MỞ BÀI

1. Tác giả

Trước cách mạng, Nguyễn Tuân đã bôn ba trên nhiều miền quê đất nước nhưng với tâm trạng của kẻ “thiếu quê hương”, bất mãn với cuộc đời. Sau cách mạng, ông cũng xuôi ngược nhiều nơi nhưng với tinh thần của người yêu quê hương xứ sở, muốn góp phần vào công cuộc xây dựng Tổ quốc.

Bạn đang xem: Vẻ đẹp của người lái đò sông đà

2. Tác phẩm

Người lái đò Sông Đà” là một bước chuyển lớn trong phong cách Nguyễn Tuân. Trước cách mạng, nhà văn thường đi tìm đề tài cho tác phẩm bằng cách quay về với quá khứ, với “một thời vang bóng” đã qua. Nhưng sau cách mạng, Nguyễn Tuân đã tìm thấy chất tài hoa nghệ sĩ ở những con người lao động hết sức bình dị, gần gũi.

“Người lái đò Sông Đà” thể hiện một Nguyễn Tuân mới mẻ, khát khao được hòa nhịp với đất nước và cuộc đời và tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân: uyên bác, tài hoa, lao động nghệ thuật nghiêm khắc.

3. Vấn đề cần nghị luận: hình tượng người lái đò

Đây là hình ảnh về một con người lao động mới mang vẻ đẹp trí dũng tuyệt vời và khéo léo, tài hoa.

II. THÂN BÀI

Tổng

Qua ngòi bút Nguyễn Tuân, sông Đà mang tâm địa xảo quyệt của thứ kẻ thù số một của con người. Những yết hầu nhỏ hẹp, lạnh lẽo, những hút nước chết người, và hàng cây số “nước xô sóng, sóng xô đá, đá xô gió” có thể cướp đi mạng sống của bất cứ kẻ nào. Nhưng những cái bẫy chết người của sông Đà không thể khiến người lái đò chùn tay. Với bản lĩnh, trí tuệ, và tài nghệ, người lái đò đã vượt qua thạch trận hiểm ác của dòng sông. Đoạn văn giàu chất điện ảnh, như những cảnh phim đầy ấn tượng.

Phân

1. Giới thiệu chung

1.1 Lời đề từ:

Đẹp vậy thay tiếng hát trên dòng sông” ngợi ca vẻ đẹp của con người trong lao động trên dòng sông. Đó là những người chèo đò bình dị nhưng kiên cường, bản lĩnh trong cuộc chiến với dòng sông dữ.

1.2. Lai lịch:

Ông lái đò là một nhân vật không tên, ngoài 70 tuổi, làm nghề lái đò dọc sông Đà suốt mười năm. Ông là một người lao động bình thường như vô số người lao động khác, những con người đang ngày đêm miệt mài, góp một phần công sức của mình trong công cuộc xây dựng cuộc sống mới.

1.3. Ngoại hình:

Tay ông lêu nghêu như cái sào, chân ông lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh, gò lại như kẹp lấy một cuống lái tưởng tượng, nhỡn giới ông vòi vọi như lúc nào cũng mong một cái bến xa nào đó trong sương mù. Trên ngực của ông nổi lên một số “củ nâu” thương tích trên “chiến trường Sông Đà” và Nguyễn Tuân gọi đó là “Huân chương lao động siêu hạng”. Ông lái đò là hình ảnh một người lao động mà sông nước đã in dấu vào trong từng chi tiết ngoại hình. Qua đó, nhà văn ca ngợi sự gắn bó, lòng yêu nghề của người lái đò.

1.4. Phẩm chất:

Sức lực phi thường, ý chí mạnh mẽ, bản lĩnh kiên cường

=> Ông lái đò là chất “vàng mười” quý giá, nguồn cảm hứng sáng tạo mới mẻ của tác giả.

2. Cuộc chiến quyết liệt với sông Đà

Vẻ đẹp của ông lái được khắc họa qua hình ảnh ông lái đò vượt thác. Đó là vẻ đẹp tài ba, dũng mãnh của một vị thuyền trưởng dày dạn kinh nghiệm thủy chiến. Qua ngòi bút biến hóa thần tình của Nguyễn Tuân, trận đấu giữa ông lái đò và sông Đà có sức hấp dẫn đặc biệt.

2.1 Trùng vi thứ nhất

Khái quát: Với kiến thức phong phú, uyên bác, Nguyễn Tuân miêu tả cuộc chiến giữa sông Đà và người lái đò một cách sinh động, như một cuộc thi đấu vật giữa hai võ sĩ.

– Sông Đà: chiếm ưu thế

+ Con sông bày ra năm cửa trận, có bốn cửa tử, một cửa sinh, cửa sinh nằm lập lờ phía tả ngạn sông. Ở trùng vi này, sóng nước đóng vai trò chính để tiêu diệt chiếc thuyền. Thuyền vừa vào trận địa, sóng nước ùa vào tấn công chiếc thuyền tới tấp, “mặt nước hò la vang dậy quanh mình, ùa vào mà bẻ gãy cán chèo võ khí trên cánh tay mình”. Âm thanh ầm ầm của sóng nước khiến nhiều người phải kinh hồn bạt vía. Dòng sông là đối thủ nhiều kinh nghiệm khi chủ động tấn công liên tiếp người lái đò, đồng thời không ngớt khiêu khích đối thủ “hất hàm”, “thách thức cái thuyền

+ Sông Đà tấn công tới tấp “sóng nước như thể quân liều mạng vào sát nách mà đá trái mà thúc gối vào bụng và hông thuyền”. Dòng sông là đối thủ mạnh mẽ, hung hăng, nguy hiểm “sóng thác đã đánh đến miếng đòn hiểm độc nhất”, đánh vào chỗ hiểm của người lái đò, quyết tâm tiêu diệt đối thủ.

*

– Người lái đò: bản lĩnh, kiên cường

+ Trước một đối thủ mạnh mẽ và giàu kinh nghiệm như sông Đà, ông lái bị trúng đòn, đau đớn tột cùng “mặt sông trong tích tắc lòa sáng lên”.

+ Tuy vậy, ông vẫn hết sức kiên cường, bản lĩnh, “cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp chặt lấy cuống lái, mặt méo bệch đi”, quyết tâm chiến đấu tới cùng. Với bản lĩnh phi thường, ông lái đò bình tĩnh đối đầu với sông Đà, “chỉ huy ngắn gọn tỉnh táo của người cầm lái” và đã lật ngược thế trận.

– Kết quả: Bằng bản lĩnh vững vàng, ý chí kiên cường, người lái đò đã vượt qua được đoạn sông hiểm trở, dữ dội “vậy là phá xong cái trùng vi thạch trận vòng thứ nhất”. Câu văn như tiếng thở phào nhẹ nhõm khi ông đò đã vượt qua hiệp đấu gay cấn, khốc liệt.

2.2 Trùng vi thứ hai

– Khái quát: Nguyễn Tuân đã vận dụng kiến thức thể thao và kiến thức quân sự để miêu tả cuộc chiến gay cấn, giằng co quyết liệt giữa sông Đà và ông lái ở trùng vi thứ hai.

– Sông Đà: hung hăng, quyết tâm tiêu diệt con thuyền

+ Sông Đà là một đối thủ kiên cường, nham hiểm, lắm mưu nhiều kế. Không chấp nhận thua cuộc, ở trùng vi thứ hai này, sông Đà bố trí của sinh ngược với trùng vi trước, quyết tiêu diệt người lái đò “cửa sinh lại bố trí lệch qua phía bờ hữu ngạn”. Thạch trận vì thế càng hiểm trở hơn, khó vượt qua hơn.

+ Ở đoạn sông này, sông Đà được liên tưởng như một con thú dữ “dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá”, hùng hổ tấn công, quyết tâm tiêu diệt con mồi. Đá trên sông Đà, dưới ngòi bút biến hóa thần tình của Nguyễn Tuân, đã trở thành đội quân liều lĩnh, hung hãn “xô ra định níu thuyền lôi vào tập đoàn cửa tử”.

– Người lái đò: trí tuệ, giàu kinh nghiệm

+ Ông lái “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá”, “thuộc quy luật phục kích của lũ đá”, thuộc lòng quy luật của dòng sông và hiểu rõ từng hòn đá dưới lòng sông.

+ Ở trùng vi này, ông lái tỏ ra ngang sức ngang tài với con sông. Ông không hề nao núng trước sự hung hăng của đối thủ mà bình tĩnh“nắm chặt lấy được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái, bám chắc lấy luồng nước đúng mà phóng nhanh vào cửa sinh.” Với hành động nhanh nhẹn, mạnh mẽ, dứt khoát, người lái đò đã nhanh chóng chế ngự được dòng sông hung hãn, an toàn vượt qua trùng vi thứ hai. Như một vị tướng giàu kinh nghiệm chiến đấu, ông lái biết cách ứng phó hiệu quả đối với từng đối thủ khác nhau, “đứa thìông tránh mà rảo bơi chèo lên,đứa thì ông đè sấn lên mà chặt đôi ra để mở đường tiến”.

– Kết quả: Bằng trí tuệ và sự từng trải, người lái đò đã chinh phục, vượt qua trận địa đá hiểm nguy của sông Đà. “Những luồng tử đã bỏ hết lại phía sau”, người lái đò đã chiến thắng một cách ngoạn mục.

2.3 Trùng vi thứ ba

– Khái quát: Vận dụng kiến thức môn bóng đá, và kiến thức quân sự, nhà văn dựng lên cuộc chiến khốc liệt, một mất một còn giữa sông Đà và ông lái đò.

– Sông Đà: đối thủ mưu mẹp, nguy hiểm. Bị thua đau, sông Đà bố trí trận địa thêm phần hiểm ác “bên phải bên trái đều làluồng chết cả”, quyết tâm không cho con thuyền lọt qua. Đó là một đối thủ đáng gờm, không dễ bị khuất phục “luồng sống ở chặng ba này lại ở ngay giữa bọn đá hậu vệ của con thác.”

– Người lái đò: tay lái tài hoa. Người lái đò không chút kém cạnh, “phóng thẳng con thuyền, chọc thủng cửa giữa”. Dưới trí tưởng tượng phong phú của Nguyễn Tuân, ông lái đò như một tiền đạo xuất sắc, nhanh chóng phá thủng hàng hậu vệ của đối phương, ghi bàn thắng quyết định. Con thuyền lao đi với tốc độ cao “vút, vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng”, mềm dẻo uốn lượn, lướt bay trên đầu ngọn sóng, vượt qua thác dữ.

*

– Kết quả: Bằng tài nghệ phi thường, người lái đò nhỏ bé đã khiến con sông Đà hùng vĩ, mạnh mẽ phải ngoan ngoãn khuất phục. Dưới bàn tay điều khiển điêu luyện, khéo léo của ông lái, con thuyền đã mạnh mẽ và uyển chuyển vượt qua trận địa đá hiểm trở của sông Đà “thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được.” Đối diện trước những thử thách ngày càng khắc nghiệt, ông lái đò càng thể hiện rõ nét bản lĩnh của một vị tướng đầy trí dũng và tài hoa.

Tóm lại:Từ ngữ biến hoá phong phú; giàu nhịp điệu, âm thanh, giàu sức truyền cảm, dồn nén nhiều động từ mạnh; những ẩn dụ, so sánh, nhân hóa được tác giả sáng tạo độc đáo.

– Cảnh vượt thác là bài ca chiến trận hào hùng, phần thắng đã thuộc về con người tài năng, trí dũng song toàn. Qua hình ảnh người lái đò, Nguyễn Tuân đã thể hiện tấm lòng trân trọng, cảm phục những con người lao động bình thường, nhỏ bé nhưng đã góp phần không nhỏ trong công cuộc xây dựng Tổ quốc.

3. Cuộc sống ung dung, nhàn tản

– Sau cuộc vượt thác đầy hiểm nguy, những người lái đò lại trở về với cuộc sống giản dị, yên bình, đậm chất thơ “đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam”, cuộc sống ung dung, tự tại như những ẩn sĩ.

– Họ trò chuyện về loài cá quý của sông Đà “cá anh vũ cá dầm xanh”, về sự ưu đãi của thiên nhiên dành cho con người nơi đây, “những cái hầm cá, hang cá mùa khô nổ những tiếng to như mìn bộc phá rồi cá túa ra đầy tràn ruộng”. Câu chuyện của họ thấm đẫm tinh thần lạc quan, tình yêu với sông Đà, một vùng đất của Tổ quốc.

– Dù vừa trải qua những giây phút căng thẳng đến nghẹt thở, dù vừa chinh phục ngoạn mục dòng sông dữ nhưng “cũng chả thấy ai bàn thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua”. Đó là lối ứng xử khiêm tốn của những con người đầy bản lĩnh, những con người luôn bình thản, ung dung đối diện với thử thách khắc nghiệt của cuộc sống.

=> Người lái đò mang cốt cách của một người nghệ sĩ, hiện lên như một lãng tử đậm chất Nguyễn Tuân.

Hợp:

Nguyễn Tuân đã sử dụng tri thức hội họa, điện ảnh, võ thuật, quân sự, khai thác triệt để bút pháp đối lập để diễn tả sinh động tài nghệ của người lái đò. Ông lái đò được khắc họa nổi bật với vẻ đẹp tài ba, trí dũng và tài hoa, lãng mạn. Qua đó, tác giả thể hiện tình cảm yêu mến và trân trọng, ngợi ca người anh hùng trên mặt trận lao động – chất “vàng mười” của Tây Bắc.

Xem thêm: Top 20 Học Phí Phạm Ngọc Thạch 2020-2021, Học Phí Đại Học Y Phạm Ngọc Thạch Pntu Mới Nhất

III. KẾT LUẬN

– Hình tượng người lái đò thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân ở giai đoạn sau Cách mạng Tháng Tám: người lái đò dù là người lao động bình dị vẫn hiện lên với chất tài hoa, nghệ sĩ. – Nhà văn sử dụng kiến thức của nhiều ngành khoa học khác nhau; ngôn ngữ sinh động, giàu hình ảnh -> sự tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân.